به طور کلی گنبد نوعی سقف قوسی شکل است که از دوران یک قوس حول مخور تقارن آن بوجود میاید که غالبا در ایران روی زمینه ای مربع شکل و یا هشت ضلعی ساخته میشده است. کهنترین گنبدی که در نوشته ها از آن یاد شده است گنبد آتشکده فیروزآباد است.
نخستین گنبد ها روی زمینه مربع ساخته شد معماران ورزیده ایرانی از همان نخست، دشواری ساخت کار روی زمینه 4 پهلو را با چپیره سازی آسان کردند. گنبد های نخستین به صورت رگ چین و با مصالحی همچون سنگ لاشه ساخته میشدند.
گنبد اورچین: از نوع گنبد های گسسته رک و مخروطی است، با این تفاوت که سطح رویه انها له صورت پله پله است که به نام های پلکانی و یا مضرس و در انگلیسی اناناسی معروف هستند. از این نوع گنبد فقط در مقابر استفاده میشده است و نمونه این نوع گنبد در هیچ جا جز ایران و عراق دیده نشده است. در ایران نیز این نوع پوشش مربوط به بخش جنوب غربی کشور است که منحصر بفرد هستند.
معروفترین این نوع گنبد مربوط به مقبره دانیال پیامبر در شوش میباشد. از دیگر نمونه های این نوع گنبد در این منطقه میتوان به: مقبره حضرت حضرت، بقعه یعقوب لیث، امامزاده عبدالله شوشتر، امامزاده جعفر بروجرد، میر محمد در جزیره خارک، بقعه صلاح الدین محمد در ایلام، گنبد سلطان زبیده و مزار شیخ سهروردی در بغداد را نام برد.
آرامگاه دانیال پیامبر شوش: این بقعه مهمترین زیارتگاه خوزستان در کنار رود شاوورمجاور تپه های باستانی شوش قرار گرفته است.بنای قدیمی توسط سیل تخریب گشت و بنای کنونی در سال 1287 ساخته شد. قدیمیترین شرح راجع به شکل و ظاهر مقبره در سفر نامه مادام دیولافوا به سال 1881 آورده شده است.
بنای آرامگاه روی تپه طبیعی واقع شده است پلان اولیه آرامگاه به صورت چهارطاقی است که در دو طبقه، سردابه و همکف با گنبد اورچین به ارتفاع 24.5متر به صورت دو پوسته گسسته از جنس خشت و آجر ساخته شده است. بنا دارای دیواره های قطور و آجری و هسته اصلی دیوارها ترکیبی از خشت و نخاله های آجر است.
این بنا جزو تک بناهای خاص شناخته شده و از لحاظ تاریخی و معماری منحصر بفرد است و در عین حال دارای پیام و الگوی خاص در معماری اسلامی است.
برگرفته از مجله شماره 72