سازه های مشبک فضایی نوشته جان چیلتون ترجمه دکتر گلابچی

بخش اول:

سازه های مشبک فضایی از اوایل قرن بیست میلادی که اولین نمونه انرا الکساندر گراهام بل ساخت، به عنوان گروهی از سازه ها که از مزیت سبکی و مقاومت بالا و نیز سهولت اجرا برخوردارند، با فرم های متنوع برای عملکردهای گوناگون مورد استفاده قرار گرفتند. رفتار سه بعدی این سازه ها، پیش ساخته بودن و امکان تولید صنعتی و انبوه، سبب شد شبکه سازه ای فضایی به عنوان یکی از موثر ترین روشها برای پوشش سقف ها و اجرای ساختمان ها با دهانه های زیاد مورد توجه معماران قرار گیرد.
سازه های مشبک فضایی به دلیل تنوع بالا و انعطاف پذیری مطلوب ابزار با ارزشی برای دستیابی معماران به فرم های گوناگون هستند.
همه سازه های سه بعدی دارای طول، ارتفاع و ضخامت هستند اگرچه تیرها و چرپاهای مسطح دارای رفتار 2 بعدی در مقابل بار وارده هستند اما این عناصر سازه ای به طور کلی در یک صفحه و اغلب در صفحه سازه ای قایم بین دو تکیه گاه در برابر بارهای وارده مقاومت میکنند.
در چنین سازه های ساده ای عاقلانه نیست که پایداری آنها را در سه بعد فراموش کنیم. برای مثال در تیرها و خرپاها تحت خمش، با افزایش دهانه ارتفاع بیشتری جهت تحمل این نیرو مورد نیاز است و در نتیجه تمایل ناحیه فشاری برای کمانش در جهت عمود بر صفحه قایم افزایش می یابد، برای مقابله با چنین مسله ای باید مهار بندی جانبی در ناحیه فشاری پیش بینی گردد.

رفتار دو طرفه سازه:
روکش های بافته شده مشبکی که اغلب برای نگهداری پشتی صندلی ها به کار میروند نمونه مثالی خوبی برای درک رفتار دو طرفه سازه محسوب میشود به طوری که این بافته های نواری شبکه ای چون در دو جهت عمود بر هم بافته شده اند بنابراین بار وارده از دو طرف به دو تکیه گاه انتقال پیدا خواهد کرد این سیستم موجب توزیع بار وارده در تمام قسمت تکیه گاه خواهد شد.

زمانی که دهانه سازه بیشتر از 10 باشد استفاده از اعضای تیر در شبکه تک لایه اقتصادی نخواهد بود و خرپاهای با جان باز یا شبکه های ویرندیل ممکن است جایگزین تیرهای توپر گردد. در این صورت سازه از دو شبکه موازی افقی که با یک الگوی عمودی یا مایل از اعضای جان واقع در بین دو صفحه شبکه به هم متصل شده اند، تشکیل می شود. این سازه سه بعدی به صورت کلی به عنوان شبکه های دولایه یا شبکه های فضایی معرفی میشود. همچنین اغلب بسته به نوع مهاربندی بین دو لایه و روش های اتصال اعضا به عنوان قاب فضایی یا خرپای فضایی شناخته می شوند.

تعریف ایده و کانسپت

ایده: واژه ایده که در لاتین idea است و به چیزی گفته میشود که با حواس پنج گانه قابل درک است، با چشم دیده شود، با گوش شنیده شود و با بینی بوییده شود، با دست لمس شود و با زبان چشیده شود. طبق این تعریف کره زمین، گل و یا یک میوه میتواند ایده باشد. تمامی مثال های فوق قابل درک است پس جزو ایده محسوب میگردد، حتی وقتی طراح از آثار معماری موجود در فرایند طراحی استفاده میکند آن بنا ایده محسوب میگردد.
تعریف کانسپت:
واژه کانسپت یا concept به معنی مفهوم است، به چیزی گفته میشود که با حواس پنج گانه در مرحله اول درک و فهمیده نشود، مثلا ظلم یک مفهوم است که در مرحله اول درک و فهمیده نمیشود اما ما میتوان از آثار آن ظلم و مفهوم آنرا درک کنیم.
همانطور که در فوق از ایده و کانسپت تعریفی داده شد این دو واژه با هم تفاوت های بنیادین دارند و به کاربردن یکی به جای دیگری درست نیست. این دو معنا در جاهایی با یکدیگر تداخل دارند، مثلا سیب که با چشم قابل دیدن است ایده محسوب میشود اما وقتی به مفهوم لایه های داخلی سیب و حرکت از پوست به هسته نظر شود و از آن برای طراحی فضاها استفاده گردد کانسپت ترجمان خواهد شد.
در معماری معاصر جهان، مرکز فرهنگی تی جی باو که توسط رنزو پیانو طراحی شده، مثال بسیار زیبایی از تاثیر ایده در طرح معماری است. ساختارهای استفاده شده در طرح دارای سازه چوبی سبدی و زنبیل گونه است و در عین حال به علت وسعتشان میتوان آنها را به تلسکوپ های رادیویی تشبیه کرد. این استعاره ها به زمان های فراتر و یا ماقبل زمان اشاره دارند. آن احجام، فرهنگ بومی کاناکها را به یاد می آورند. که بیشتر از ابزارهای گیاهی ساخته و بافته میشوند.
این بنا محصول گفت و گو و تبادل نظر عمیق بین رنزو پیانو معمار بنا و همکارانش با مشاورین فرهنگی منطقه است، بدین ترتیب که آنها به نحوه تفکر بومیان منطقه گوش فرا دادند مجذوب آنها شدند و در نهایت از آن تفکرات الهام گرفتند و در نتیجه این مرکز به عنوان میراث فرهنگی با ارزش برای مردم منطقه بر جای ماند.
پیانو به شکلی تداعی کننده و نه تقلید کننده، از فرم هایی شبیه فرم کلبه های سنتی استفاده کرد.

سازه های چادری

 یک سازه پارچه ای کششی چه نوع سازه است?
سازه پارچه ای کششی پوشش ها یا تعریف کننده فضاهای محصوری هستند که در آنها پارچه از قبل شکل داده شده و پیش تنیده میشود تا فرمی را ایجاد کند که تحت تاثیر انواع بارها در محیط، پایدار بماند.
با این حال در این تعریف محدود ویژگی همیشگی آنها یعنی جاذبه شان از قلم میافتد.سازه های پارچه ای کششی با جرات و جسارت ارایه کننده اشکالی منحنی در جهانی از زاویه عمودی هستند، آنها در محیط معمارانه مملو از نازک کاری ها مواد و مصالح برای مخفی کردن رفتار یک ساختمان هستند که اشکالی های تک و رفتار خود را جسورانه به نمایش قرار میدهند.
تاثیر سازه چادری بر یک رهگذر ناگهانی، عمیق و جذاب است، تماشاگر توسط فرم های جذاب و تماشایی آنچنان هیجان زده میشود که اغلب قادر به وصف آن نیست.
بر خلاف اغلب فرم های سازه ای و ساختمانی متداول طرح سازه آنها از بیان معمارانه این سازه جدایی ناپذیر است که اغلب موجب محو شدن مرز بندی بین معماری نقش معماری و سازه ای میشود.
انحنا یکی از الزامات برای پایداری یک فرم سازه ای پارچه ای است. این ویژگی در دنیای مدرن که خطوط مستقیم و شکل های مستطیلی فراوان دیده میشود غلبه دارد و به سازه چادری شور و هیجانی ذاتی میبخشد.
یک عامل مهم که سازه های پازچه ای را اینچنین جذاب ساخته بازی آزادانه آنها در فضاست آنها موافق با باد تکان میخورند و شکل هایشان از نقاط مختلف متفاوت است، سبکی و نیمه شفاف بودن پارچه ها از دیگر محاسن برای جلب نظر مردم است.
در سازه های کششی همکاری میان مهندس معمار و طراح سازه دارای اهمیت بیشتری است و طرح های موفق، پیوند مناسبی از اهداف زیبایی شناسانه و عملکردی هر دو رشته را به نمایش میگذارند.
هیچ یک از سازه های متداول و حتی سازه های نامتعارف به انداره سازه های کششی پارچه ای تصویری از آزادی فرم را به نمایش نمیگذارند. چنین تصویری در عین حال که بهترین امتیاز برای فروش پارچه ها می باشد مایه دردسر مهندسان این گونه سازه ها نیز خواهد بود. چرا که فرم های هیجان انگیز سازه های پارچه ای پاسخی است به قانون سخت فرم و شکیبایی و از طرفی ویژگی های سازه های پارچه ای دامنه شکل های ممکن را برای استفاده سازهای با مصالح متداول را محدودتر میکند.
متاسفانه آنچه که سقف های پارچه ای هرگز نمیتوانند باشند همان چیزی است که پیوسته با آن نام خوانده میشوند یعنی سازه های کششی.
تجربه نزدیک از هر سازه کششی مفروض حضور عضو های فشاری را آشکار میکند.
برای مثال در یک پل معلق یا کابلی، نیروی کششی کابل ها که عرشه پل را نگه میدارند توسط نیروی رو به بالای فشاری برج های آن خنثی خواهد شد. در سازه ای کششی نیز نیروی کششی ناگزیر توسط پایه ها و قوسها یا اعضای فشاری مشابه خنثی میشوند.

نکات فن ساختمان

بخش اول:

*اهک 60 الی 65 درصد وزن سیمان را تشکیل میدهد.
*خودگیری ملات گچ در اثر ترکیب شیمیایی با آب انجام میگیرد و با افزدن 2 درصد نمک ملات آن تند گیر میشود همچنین با افزودن موادی چون سریش،زاج سفید،آهک،براکس،سریشم نجاری ملات گچ کند گیر خواهد شد.
*برای جلوگیری از فساد عایق قیری باید از ملات ماسه سیمان جهت اماده سازی بستر عایق کاری استفاده کرد.
*ملات ساروج از مخلوط آهک،خاکستر،خاک رس و لویی بدست میآید.
*کلاف عرضی در سقف های تیرچه بلوک از دهانه 4.20 به بالا اجرا میگردد.
*سنگ ازاره جهت محافظت دیوار خارجی بنا از ضربه و یا جلوگیری از نفوذ آب باران و برف اجرا میگردد که ارتفاع حداقل 30 سانتی دارد و بایستی 5 سانتیمتر در کف تمام شده فرو رفته باشد.
*شروع نصب ورق های پوششی سقف شیب دار از پایین و در جهت مخالف جهت باد انجام میگیرد.
*دیوار تکیه دیواریست بتنی برای جلوگیری از ریزش خاک و فشار آب.
*عواملی که کف سازی محکم و مقاومی را برای رامپ پارکینگ ماشین ایجاب مینماید عبارتند از:
ترمز شدید ماشین ها، شایش های مکانیکی،سایش هیدرولیکی آب،عوامل جوی
*چارچوب درب ها توسط شاخ های فلزی به دیوار اتصال داده میشوند.
*حفاظت میلگرد در بتن توسط پوشش بتن صورت میگیرد.
*ذرات درشت سنگ آهک در آجر سبب بروز عارضه آلوک خواهد شد.

نکات فن ساختمان

بخش دوم:

*در اولین دهانه طاق ضربی برای مهار دهانه از میلگرد استفاده میگردد.
*احداث ساختمان روی زمین های خاک دستی بسیار خطرناک است و توصیه نمیشود.
*ابتدا و انتهای مسیر قیر و گونی دیوار خارجی از از روی ازاره و تا داخل بلوکاژ میباشد.
*در ساختمان های با مصالح بنایی حداکثر تعداد طبقات بدون احتساب زیرزمین به دو طبقه محدود میشود.
*بلوک در سقف های تیرچه و بلوک فقط و فقط نقش قالب و پرکننده سقف را دارا میباشدو قادر به تحمل هیچ باری نیست.
*آرماتور های حرارتی نقش توزیع بار و و جلوگیری از ترک خوردن بتن سقف در اثر حجم بتن ناشی از تغییر درجه حرارت را دارا میباشند.
*حداقل ارتفاع ازاره از کف تمام شده خارج برابر با 30 سانتیمتر و حداقل فرو رفتگی در کف را 5 سانتیمتر در نظر میگیرند.
*عمق یخ بندان در هر منطقه بستگی به اقلیم و آب و هوای آن منطقه دارد.
*ملات باتارد از مخلوط آهک، سیمان، ماسه بدست میآید و از آن در بنایی با سنگ استفاده میکنند.
*گچ مرمری در برابر آب پایداری مناسبی داشته و از آن در مناطق مرطوب جهت اندود نهایی داخلی استفاده میکنند.
*منظور از آکس بندی در نقشه های ساختمانی محل ستون ها و فواصل بین آنهاست.
*برای جلوگیری از فساد قیر و ایجاد بستر مناسب جهت قیر گونی از ملات ماسه و سیمان استفاده میگردد.
*بلوکاژ در کف سازی ساختمان مورد استفاده قرار میگیرد و واحد اندازه گیری آن متر مکعب است.
*در قوس و طاق سنگی به سنگ وسط یا تیره قوس کلید میگویند.
*برای پیاده کردن نقشه بایستی حداقل یک امتداد آن با امتداد های معلوم توجیه و مشخص گردد.
*اساس کار لانه زنبوری کردن تیرها سبک سازی و بلند کردن ارتفاع تیر جهت تحمل خمش بیشتر است.
*در اتصال دو پرفیل INP توسط ورق برای ستون و دوبل کردن آن ستون قوی تری نسبت به اتصال با تسمه بدست میآید.
*بادبند در ساختمانهای فلزی برای ایجاد مقاومت در برابر نیروهای افقی و کم کردن تغییر شکل افقی سازع استفاده میگردد.
*به دیواری که بار سقف و فشار وارده را تحمل میکند دیوار حمال یا باربر میگویند.
*برنامه cpm برای زمانبندی پیشرفت پروژه مورد استفاده قرار میگیرد.
*واحد متره عملیات اندود سیمانی مترمربع میباشد.
*به سیمان نوع پنج سیمان ضد سولفاته گفته میشود.

بررسی نکات اقلیمی

1. اقلیم معتدل و مرطوب:
*به دلیل وجود رطوبت زیاد در خاک و محیط نمیتوان از داخل خاک برای طراحی فضاها استفاده کرد.
*در این اقلیم فضاها به گونه ای طراحی میگردند که حداکثر استفاده از کوران هوا با استفاده از پنجره های دو طرفه را داشته باشیم.
*بارش باران در اکثر روزهای سال باعث طراحی سقف های شیب دار جهت سهولت خروج آب خواهد شد.
*کشیدگی بنا در این اقلیم شرفی غربی است.
*باد غرب عامل کج باران شده و این جبهه دارای نور نامطلوب میباشد که طراح باید در این جهت از فضاهای خدماتی استفاده کند.
*طراحی تک لایه ای بنا جهت افزایش جابجایی هوا از ضروریات این اقلیم است.
*بنا بایستی با فاصله از زمین طراحی گردد که امکان تهویه مطلوب صورت پذیرد چون باد در فاصله از زمین شدیدتر وزیده و دارای رطوبت کمتری است.
*حتی المقدور بایستی 4 طرف بنا باز بوده تا جریان باد داخل ساختمان تسهیل یابد.
*حیاط هر چه کشیدگی شمالی جنوبی داشته باشد امکان حرکت هوا در داخل فضاها را بهتر میکند برای این منظور فاصله بنا تا ساختمان روبروی خود باید از 4 برابر ارتفاع ساختمان بیشتر باشد.
*با توجه به اینکه در زمستان باد غالب از سمت غرب بیشتر می وزد شیب غربی سقف به صورت کشیده تری طراحی میگردد.
*به دلیل نور خوب شمال و جنوب و وزش باد، فضاهای اصلی در شمال یا در جنوب توده ساختمانی سازماندهی میشوند.
*ارتفاع فضاهای اصلی بیشتر هستند به دلیل ایجاد تهویه بهتر در داخل فضاها
*بنا بایستی از چهار طرف با هوای آزاد در ارتباط باشد که میتوان در هر 4 طرف از تراس استفاده کرد.
* از گیاهان میتوان به جهت هدایت هوای مطلوب تابستانی جهت تهویه و ایجاد کوران بهتری استفاده کرد.
*با ایجاد پنجره بزرگ رو به جهت باد و پنجره کوچک پشت به جهت باد میتواند تهویه مناسب تری ایجاد کرد.
*ایجاد سایبان برای پنجره ها و طراحی دودکش و همچنین استفاده از مصالح با رنگ روشن و ظرفیت حرارتی پایین از دیگر موارد اقلیمی جهت کاهش تهدیدات محسوب میشود.

2.اقلیم گرم و مرطوب

*در اقلیم گرم و مرطوب گرمای هوا و رطوبت بالای آن چالش های اساسی محسوب میشود.در این راستا جهت گیری صفر تا 30درجه به سمت جنوب شرقی با توجه به موقعیت بنا از نظر قرارگیری در بافت و با نزدیکی به دریا مناسب است.
*با توجه به گرمای هوا سایه اندازی احجام روی یکدیگر و از طرفی به دلیل رطوبت زیاد هوا گردش هوا در فضاهای داخلی نیز ضروری است.
*برای برقراری بهتر کوران هوا وجود فضاهای نیمه باز بین احجام و فاصله قرار گرفتن از سطح زمین برای قرارگیری بهتر در معرض باد ضروری است.
*ایجاد فضای باز در قسمت های شمالی و جنوبی بنا باعث کوران بهتر هوا می شود.
*اندازه حیاط باید از 4 برابر ارتفاع ساختمان روبروی فضای موردنظر بیشتر باشد تا باد بتواند به داخل فضای بسته نفوذ کند.
*استفاده از بام صاف به طوری که امکان تهویه از طریق جان پناه وجود داشته باشد ضروری است.
*قرارگیری فضاهای اصلی در قسمتهای شمالی و جنوبی به تنظیم شرایط محیطی تا حدود زیادی کمک می کند.
*کشیدگی شرقی و غربی فضاهای اصلی به تهویه بهتر و در امان بودن از نور بد غرب کمک می کند.
*فضاهای نیمه باز مانند تراس در قسمت های شمالی و جنوبی مناسب است.
*گیاهان تاج بلند جلوی تابش نور در تابستان گرفته و گیاهان کوتاه مانند چمن از انعکاس نور آفتاب جلوگیری می کند.
*طراحی سایبان های منفذ دار در قسمت جنوب ساختمان به حرکت هوای گرم به سمت بالا کمک می کند.
*استفاده از مصالح با رنگ و ظرفیت حرارتی کم به تنظیم دمای هوای داخل کمک فراوانی می کند.
*ارتفاع بلند در فضاهای اصلی ساختمان باعث ایجاد کوران و حرکت هوای گرم به سمت بالا و خنک شدن فضا کمک می کند.

3_اقلیم گرم و خشک

*با توجه به تابش شدید نور خورشید در اکثر ماه های سال و انرژی زیادی که سقف و دیوارهای شرقی و غربی می گیرد چرخش 15 الی 60درجه به سمت جنوب شرقی الزامی است.
*در این اقلیم احجام متراکم که روی یکدیگر سایه اندازی داشته باشند)هم بامها روی یکدیگر و هم دیوارها روی یکدیگر(در تنظیم شرایط محیطی کاربرد دارند.
*خاصیت برودتی زمین عاملی است که اجازه می دهد ساختمان داخل زمین شده و از سرمای زمین در فصول گرم استفاده کند.
*ساختمان می تواند در وسط حیاط ساخته شود تا از حیاط گرم در زمستان و حیاط سرد در تابستان استفاده کند.
*در این اقلیم به دلیل اهمیت نور خورشید بر باد,کافی است طول حیاط از دو برابر ارتفاع بیشتر باشد تا نور آفتاب در زمستان به داخل بنا نفوذ کند.
*استفاده از بام مسطح که مکانی برای انجام فعالیت در اکثر اوقات سال می کند,مناسب است.
*فضاهایی که در سمت جنوب ساختمان قرار می گیرند در هر چهار فصل مورد استفاده قرار گرفته اما فضاهایی که سمت شمال قرار می گیرند مناسب فصول گرم است.
*فضاهایی که در تابستان بیشتر مورد استفاده قرار می گیرند دارای سقف بلند و فضاهایی که در زمستان مورد استفاده قرار می گیرند با سقف کوتاه طراحی می شوند.
*فضاهای نیمه باز مانند تراس در جبهه های شمالی و جنوبی جانمایی می شوند.
*رطوبت آب و گیاه باعث طراوت هوا و تلطیف خشکی آن می شود.در این صورت تحمل سرمای زمستان و گرمای تابستان آسانتر می شود.
*پنجره های روی دیوار باید توسط سایبان کنترل شوند به طوری که دیوارهای شمالی,سایبان عمودی,دیوارهای جنوبی,سایبان افقی و دیوارهای شرقی و غربی سایبان افقی و عمودی دارند.
*استفاده از مصالح با ظرفیت حرارتی بالا و استفاده از رنگ های روشن جهت پوشش نما در این اقلیم کاربرد فراوانی دارد.

4. اقلیم سرد و خشک

*با توجه به زاویه تابش نور خورشید زاویه بین 15 الی 45 درجه نسبت به جنوب جهت نورگیری مناسب بناها توصیه میشود.
*بناها فشرده و متراکم در برابر سرما و وزش باد از مقاومت خوبی برخوردار است و همچنین مانع ایجاد تله سرمایی خواهد شد.
*در این اقلیم به دلیل فرار از سرمای زمستان به دورن زمین ساختمان پناه میبرد و از دمای مناسب زمین استفاده میکند.
*در طراحی روی شیب طرح پله پله ای و قرار گیری رو به سمت جنوب شرقی به افزایش دریافت انرژی خورشیدی کمک فراوانی خواهد کرد.
*در این اقلیم حیاط جنوبی بزرگ تر از حیاط شمالی در نظر گرفته میشود تا نور آفتاب بت خوبی جذب بنا گردد.
*به دلیل بارش برف زیاد در زمستان استفاده از بام تخت در بناها توصیه میشود به جهت استغاده از خاصیت عایق بودن برف نشسته روی بام.
*فضاهای اصلی بنا در بخش جنوبی و جنوب شرقی ساماندهی گردند و از فضاهای خدماتی در بخش غربی ساختمان استفاده گردد.
*طراحی سقف های کوتاه به گرم شدن داخل فضا کمک زیادی خواهد کرد.
*ابجاد فضای فیلتر بین داخل و خارج خصوصا در ورودی ها باعث کمتر شدن پرت حرارتی خواهد شد.
*از فضاهای نیمه باز مثل تراس ها و ایوان ها بهتر است در بخش جنوبی و جنوب شرقی بیشتر استفاده گردد.
*از گیاهان همیشه سبز در بخش های باد گیر بنا جهت جلوگیری از وزش باد سرد میتوان استفاده کرد.
*از گیاهان برگ ریز میتوان در بخش جنوبی به جهت ریزش برگ در زمستان و دریافت تابش و ایجاد سایه در تابستان و افزایش رطوبت و خنک کنندگی فضا استفاده برد.
*پنجره های جنوبی باید دارای سایه بان مناسب و به صورت افقی باشند.
*مصالح مصرفی در این اقلیم با ظرفیت حرارتی بالا و رنگ تیره جهت دریافت تابش ها است.

واژه شناسی

بخشی از کتاب سبک شناسی معماری ایران تالیف شادروان دکتر محمد کریم پیرنیا

*آبساب: آجر تراش داده شده ای که با آجر دیگر در آب ساییده شده باشد.
آجر پیش بر:آجری که قبل از پخت بصورت دلخواه شکل داده می شود.
*آژند:ملات,خمیری است که فاصله میان مصالح را پر کرده,قطعات مختلف را به هم می چسباند.
*آفتابگیر:بخش رو به جنوب غربی,یا جنوب شرقی ساختمان.
*آفتاب کور:بخش رو به غرب ساختمان.
*آمود:آرایشی که پس از پایان کار ساختمانبر آن بیفزایند,تزیین الحاقی,نماسازی سنگی,آجری,کاشیکاری و گچ بری.
*آهیانه:به معنی جمجمه,در گنبدهای دو پوسته,پوشش زیرین را گویند,به کدنبه نیز مصطلح می باشد.
*آسمانه:سقف.
*ارش:اندازه از نوک انگشت تا آرنج,در معماری به اندازه شش گره)40 سانتی متر(
*ازاره:بخشی از پایین دیوار است که معمولا برای استحکام بیشتر آمودی از سنگ و کاشی دارد.
*ازج_ازغ:به معنی شاخه های انگور یا بیاره خربزه که شکلی کج است,در معماری پوشش منحنی )یاسغ(را گویند.
*اسلیمی:نقشی گردان یا انحنادار است.
*استودان:استخوان دان,جای نگهداری استخوان مردگان )در کیش زرتشتی(مانند آرامگاههای نقش رستم فارس.
*اسپر:دیواره جداکننده,دیوارهایی که میان دو پایه باربر می سازند,بخشی از نمای ساختمان که در و پنجره نداشته باشد.
*اشکوب:طبقه,سقف.
*افراز:ارتفاع,بلندی.
*انبسان:کنتراست.
*اندود دیمه:اندودی است که از خمیر آهک و خاکستر چوب بدست می آید,برای آب بندی بدنه آبگیرها و بندها,دیوار را به دیمه می اندازند و آنقدر ماله میکشند تا کاملا صیقلی و سخت شود.
*انگدان:بخشاب,تقسیم کننده آب جویهایی سنگی که در پشت سدها برای تقسیم آب می سازند.
*اوزیر_افزیر:واداشتن,در معماری به معنی استخوان بندی بناست.
*ایدری:مصالحی که از محل برداشته می شود.

نکات معماری معاصر

بخش اول :

*رمانتی سیسم:
رمانتی سیسم به معنی خاص و تاریخی آن اساسا پدیده اروپایی است.درتعریف دیگر رمانتی سیسم یک جنبش فلسفی ،هنری و ادبی در اواخر قرن هیجده و نوزده میلادی در شمال غربی اروپا بود.رومانتی سیسم همانطور که از نامش پیداست واکنش احساسی در برابر خودمحوری،تمایل به برجسته کردن خویشتن انسانی،گرایش به سوی خیال و رویا،به سوی گذشته تاریخی و به سوی سرزمین های ناشناخته به شمار می رود.رمانتی سیسم اصطلاحی است که بر هر موضوع جالب و بدیع که یا گویای صفا و سادگی روستایی است یا برعکس به طبیعتی وحشی و بی نظم اشاره دارد دلالت می کند.
*رمانتیسم در معماری:
تاثیر رمانتی سیسم در معماری از انگلستان یعنی زادگاه رمانتیسم شروع شد.این معماری پیش از هر چیز در طرحها و مفاهیم تجلی می یابد تا بناهای واقعی.جنبش رمانتیسم در انگلستان ابتدا نه در عرصه ادبیات،بلکه در هنر باغ آرایی و معماری ظاهر شد.در قرن هجدهم به این نکته توجه شد که طبیعت ساده،یک شکل و متوازن نیست بلکه پیچیده،متنوع و ناهمگون است.نمایش طوفانی وطبیعت سرکش از جمله علایق رمانتی سیسم بود،نیاز به شیوه پر از حرکت و رنگ داشت.جنبش رمانتیسم در انگلستان از دو منبع تغذیه می شد؛نخست فرهنگ باغ آرایی شرقی عمدتا چینی و دوم طرح های جووانی باتیستا پیرانزی.

مطالبی از سبک شناسی معماری ایرانی

شادروان محمد کریم پیرنیا
بخش اول:
هنر و معماری در جهان پهناور اسلام دارای چهار دبستان یا شیوه بنیادی است.
*شیوه مصری:این شیوه از معماری کهن مصر ریشه گرفته است و در کشورهای اسلامی شرق آفریقا ,مصر,سودان و کشورهای پیرامونی تا حجاز را در بر می گیرد که در آنجا با شیوه شامی برخورد می کند.
*شیوه شامی:این شیوه از هنر و معماری بیزانس ریشه گرفته و کشورهای سوریه و فلسطین,لبنان و اردن و بخشی از ترکیه را در بر می گیرد و دارای ویژگی های مشترکی با شیوه مصری است.
*شیوه مغربی:که شیوه ای بسیار پیشرفته و چشمگیر است و دربرگیرنده کشورهای مراکش امروز,الجزایر و جنوب اسپانیا می باشد.
*شیوه ایرانی:این شیوه از همه ارزشمندتر و گسترده تر بوده و دربرگیرنده کشورهای میانرودان)عراق(,ایران,افغانستان,پاکستان,جمهوری های فرارودی)ماورا النهر(ازبکستان,تاجیکستان و...تا هند و اندونزی می باشد.سبک شناسی معماری ایرانی در طی شش شیوه بررسی می شود.می توان این شش سبک را بر پایه خاستگاهشان نام گذاری کرد و آنها را چنین نامید:پارسی و پارتی از پیش از اسلام,خراسانی,رازی,آذری و اصفهانی از پس از اسلام.
هنر و معماری ایران از دیرباز دارای چند اصل بوده که به خوبی در نمونه های این هنر نمایان شده است.این اصول چنین هستند:مردم واری,پرهیز از بیهودگی,نیارش,خودبسندگی و درون گرایی.
*مردم واری: به معنای رعایت تناسب میان اندامهای ساختمانی با اندامهای انسان و توجه به نیازهای او در کار ساختمان سازی است.
*پرهیز از بیهودگی:در معماری ایران تلاش می شده کار بیهوده در ساختمان سازی نکنند و از اسراف پرهیز می کردند.این اصل هم پیش از اسلام و هم پس از آن مراعات میشده است.
نیارش: واژه نیارش در معماری گذشته ایران بسیار بکار رفته است. نیارش دانش ایستایی و فن ساختمان و مصالح شناسی را میگویند، معماران در گذشته به نیارش بسیار توجه داشتند و آنرا از زیبایی جدا نمی دانستند.
خودبسندگی: معماران ایرانی تلاش میکردند مصالح و ساختمایه های مورد نیاز خود را از نزدیک ترین مکان ها بدست آورند و چنان ساخت می کردند که نیاز به ساختمایه دیگر جاها نباشد.
درونگرایی: اصولا در ساماندهی اندام های گوناگون ساختمان بویژه خانه های سنتی باورهای مردم بسیار کارساز بوده است درون گرایی و احترام حرمت زندگی شخصی از این گونه باورها بوده که بر طراحی منزل مسکونی آنها نیز تاثیر بسیاری گذاشته است.

نکات تاریخ معماری ایران

بخش اول :

*به عقیده گریشمن باستان شناس معروف فرانسوی قدیمی ترین محل سکونت بشری که در دشت ساخته شده است منطقه سیلک کاشان است.
*جمله کلیه کارهایی که برای ایستایی و پایداری بنا انجام میگیرد در گذشته به نیارش گفته می شده است.
*ریشه تمام خطوط اسلامی که جهت تزیین در مساجد و یا مقابر مورد استفاده قرار میگیرد کوفی و نسخ میباشد.
*قدیمی ترین مسجد 4 ایوانی در معماری اسلامی ایران مسجد جامع زواره میباشد.
*طاق گهواره ای از دوره اشکانیان در معماری ایران متداول گردید.
*فیروزه اسلام نام دیگر مسجد کبود تبریز است.
*گنبد سلطانیه دارای ویژگی هایی چون: گنبد 2 پوسته پیوسته.شیوه آذری.دهانه گنبد 25.5متر است.
*از ویژگی های معماری پارتی میتوان به استفاده بسیار خوب از تکنیک طاق و گنبد، حداکثر استفاده از مصالح بوم آورد، تنوع فوق العاده در طرح ها اشاره کرد.
*جرزهایی که در گنبد های دو پوسته گسسته دو پوسته را به هم متصل میکنند خشخاشی نام دارند.
*استفاده از مصالح سنگی  و چوبی در معماری خاص قوم ارارتوها در ایران بوده است.
*از آثار معماری قوم ارارتوها میتوان به تپه های حسنلو اشاره کرد.
*برای ساخت کاشی هفت رنگ ابتدا روی کاشی سفید لعاب دار را نقاشی میکردند و سپس آنرا در کوره می پختند و آنرا روی کار می چیدند.
*بلندای گنبد یا گریو گنبد در دوره معماری آذری زیاد میشود.
*بزرگ ترین دهانه های چوب پوش در قبل از اسلام مربوط به دوره هخامنشیان است.

نکاتی از کتاب معماری و روشنایی

بخش اول:ملاحظات ویژه معماری و روشنایی
*انعکاس نور:نور از راه سطوح مختلف اشیا منعکس می شود.دقت در انتخاب سطوح از حیث جنس،رنگ،قرارگیری در مقابل اصابت شعاع های نور،بسیار مهم و کلیدی است.این دقت زمانی حاصل می شود که طراح از کیفیت شعاع های تابشی منابع روشنایی مختلف در یک محیط مفروض آگاه باشد.
*ایجاد کشش در فضا:واقعیت این است که مهندس طراح در استفاده از نور طبیعی یا نور مصنوعی باید به قدرت مجاورت فضاهای تاریک،نیمه تاریک و روشن پی برد.درست است که تامین نور کافی الزامی است،اما مقدار نور کافی از فضایی به فضای دیگر به علت نوع کاربری متفاوت است.
*ملاحظات نور روز:استفاده از نور مطلوب روز بار مصرف انرژی را نه تنها در روشنایی بلکه در سرمایش ،گرمایش واستفاده از فن های تهویه کاهش می دهد.
*توجه به ابعاد پنجره بر حسب مقوله راحتی:ابعاد پنجره به لحاظ ورود نور،تمایل به بزرگ بودن دارد،اما همین پنجره برای غلبه بر گرمای ناشی از تابش و افزایش قدرت سدکنندگی حرارتی،به کوچک شدن تمایل پیدا می کند.
*رنگ و تاثیر آن:نور موجب دیدن اشیا به واسطه عیان شدن رنگ آنها می شود.پدیده بی نوری اشیا را به سمت رنگ تاریک مطلق و پدیده پرنوری آنها را به سمت سفید مطلق می برد.در واقعیت امر کار بارنگ نوعی کار با نور است.

*روشنایی در شکل های متفاوت حجمی:چند حجم شناخته شده در معماری ایران و دنیا وجود دارند.چهار شکل مختلف عبارتند از:۱-حیاط مرکزی۲-حیاط مرکزی مسقف با شیشه(آتریم)۳-فضاهای گلخانه ای تکی یا مکرر(پاسیو)۴-راهروهای طولی مسقف(گالری)
*حیاط مرکزی:در این شکل معماری،فضایی باز از چهارطرف توسط بنا از پایین به زمین و از بالا به آسمان محدود است.
*حیاط مرکزی مسقف به شیشه(آتریم):در این شکل ضمن استفاده کامل از نور در حیاط های مرکزی،از مزیت حبس گرمایی و در نتیجه آن صرفه جویی در گرمایش ساختمان نیز بهره کامل برده می شود.در آتریم وحیاط مرکزی باید به نسبت ارتفاع به مساحت کف توجه شود که تاثیر بسزایی در مقدار ورود نور به فضاهای مجاور آن دارد.
*فضاهای گلخانه ای تکی یا مکرر(پاسیو):گلخانه ها یا به لفظ لاتین پاسیو ها،کوچک شده حیاط و آتریم هستند.هنگام برخورد با کمبود نور در مرکز ساختمان یا در فضا،به طور معمول از پاسیو استفاده می کنیم.
*راهروهای طولی مسقف(گالری):راهروهای طویلی اند که به شکل گالری مسقف شده اند و کاربری های خاصی(اغلب تجاری)را در دو طرف خود سامان می دهند.در این شکل تمام سقف راه بین فضاها پوشیده از شیشه است.
*نور پردازی و سایه اندازی متغیر:در معماری ایران معمولا از نورپردازی متغیر استفاده می شده است.این نوع نورپردازی در تنوع و تغییر مدام اشکال و در نتیجه آن رسیدن زیباییهای غیرتکراری بسیار موثرند.
*نورپردازی در فضاهای مختلف:در این قسمت ساختمانهایی که در آنها طراحان استفاده از نور را در کانون توجه خود قرار داده اند،بررسی می شوند.دلیل اهمیت این قسمت آن است که خواننده مروری بر مسائل نظری،از طریق اجرای آنها در صحنه عمل خواهند داشت.

مسجد تاریخانه دامغان

این مسجد را میتوان یکی از کهن ترین نمونه معماری اسلامی ایران به حساب آورد، با توجه به مفهوم تاری در زبان ترکی تاری به معنای خدا و تاریخانه را  خدای خانه و یا با استناد آرتور پوپ تاریک خانه هم میتوان نامید. از طرفی شاید درست ترین احتمال در مورد نام این مسجد مربوط به قبل از اسلام باشد، جایی که آتشکده ها را ناری خانه که فضایی مقدس بشمار می آمد به معنای خانه آتش نامید. و تاریخانه را از این معنا گرفته باشند. در مورد تارخ ساخت بنا احتمالات زیادی وجود دارد که یکی از آنها مربوط به استاد پیرنیاست ایشان تاریخ ساخت این بنا را مربوط به 150 هجری دانسته اند.
این بنا یکی از کهنترین ساختمان های مربوط به سبک خراسانی است، معماری آن متاثر از دوره ساسانیان و مشابه کاخهای سروستان و فیروز آباد است پلان مسجد شامل حیاطی 4 گوش تالاری ستون دار در سمت قبله و ردیفی از رواق های سرپوشیده در سه طرف دیگر است که نهایت سادگی در شکل و فرم بنا همچنین در تزیینات بکار رفته را در این بنا میتوان مشاهده کرد.
ستون های مسجد قطور و تعداد آن 34 عدد است بلندای آنها 3.5 متر که قطری 2 متری دارند.این بنا نشان دهنده آغاز تغییر حرکت از معماری ساسانی به معماری اسلامی است.
مناره آجری مسجد در سالهای بعد به مسجد الحاق شد دارای ارتفاع 26 متری دارای تزیینات آجری است ساخت آنرا مربوط به دوره غزنویان دانسته اند.
دست کم بخشی از سادگی مسجد نشان از توجه به بحث عبادت است.

برگرفته از مجله معمار شماره 72

 

گنبد اورچین

به طور کلی گنبد نوعی سقف قوسی شکل است که از دوران یک قوس حول مخور تقارن آن بوجود میاید که غالبا در ایران روی زمینه ای مربع شکل و یا هشت ضلعی ساخته میشده است. کهنترین گنبدی که در نوشته ها از آن یاد شده است گنبد آتشکده فیروزآباد است.
نخستین گنبد ها روی زمینه مربع ساخته شد معماران ورزیده ایرانی از همان نخست، دشواری ساخت کار روی زمینه 4 پهلو را با چپیره سازی آسان کردند. گنبد های نخستین به صورت رگ چین و با مصالحی همچون سنگ لاشه ساخته میشدند.
گنبد اورچین: از نوع گنبد های گسسته رک و مخروطی است، با این تفاوت که سطح رویه انها له صورت پله پله است که به نام های پلکانی و یا مضرس و در انگلیسی اناناسی معروف هستند. از این نوع گنبد فقط در مقابر استفاده میشده است و نمونه این نوع گنبد در هیچ جا جز ایران و عراق دیده نشده است. در ایران نیز این نوع پوشش مربوط به بخش جنوب غربی کشور است که منحصر بفرد هستند.
معروفترین این نوع گنبد مربوط به مقبره دانیال پیامبر در شوش میباشد. از دیگر نمونه های این نوع گنبد در این منطقه میتوان به: مقبره حضرت حضرت، بقعه یعقوب لیث، امامزاده عبدالله شوشتر، امامزاده جعفر بروجرد، میر محمد در جزیره خارک، بقعه صلاح الدین محمد در ایلام، گنبد سلطان زبیده و مزار شیخ سهروردی در بغداد را نام برد.
آرامگاه دانیال پیامبر شوش: این بقعه مهمترین زیارتگاه خوزستان در کنار رود شاوورمجاور تپه های باستانی شوش قرار گرفته است.بنای قدیمی توسط سیل تخریب گشت و بنای کنونی در سال 1287 ساخته شد. قدیمیترین شرح راجع به شکل و ظاهر مقبره در سفر نامه مادام دیولافوا به سال 1881 آورده شده است.
بنای آرامگاه روی تپه طبیعی واقع شده است پلان اولیه آرامگاه به صورت چهارطاقی است که در دو طبقه، سردابه و همکف با گنبد اورچین به ارتفاع 24.5متر به صورت دو پوسته گسسته از جنس خشت و آجر ساخته شده است. بنا دارای دیواره های قطور و آجری و هسته اصلی دیوارها ترکیبی از خشت و نخاله های آجر است.
این بنا جزو تک بناهای خاص شناخته شده و از لحاظ تاریخی و معماری منحصر بفرد است و در عین حال دارای پیام و الگوی خاص در معماری اسلامی است.
برگرفته از مجله شماره 72

 

استاد قوام الدین و استاد غیاث الدین شیرازی

معماران معروف دوره تیموری:
استاد قوام الدین و غیاث الدین هر دو از معماران معروف شیرازی و از معماران بنام دوران حکومت تیموریان بودند. در منابع از غیاث الدین به عنوان پسر و شاگرد استاد قوام الدین نام برده اند. مسجد گوهر شاد مشهد، مسجد تایباد، خانقاه و مدرسه هرات، مدرسه الغ بیک در سمرقند، مدرسه غیاثیه خرگرد خراسان از آثار استاد قوام الدین است که مورد اخر توسط غیاث الدین پس از مرگ استادش به اتمام رسیده است. در کتب تاریخی آمده است که استاد قوام الدین با علم نجوم نیز آشنایی داشته است، از اینکه این استاد خود شاگرد چه کسی بوده اطلاعات کاملی در دست نیست. در گذشته حرفه معماری نیز مانند بسیاری از حرفه ها خانوادگی بوده و معمولا پدرها تجربیات خود را در اختیار فرزندان پسر خود قرار میدادند و در صورت نداشتن فرزند پسر به برادر و یا داماد خود انتقال میدادند و دوست نداشتند به غیر منتقل نمایند.

آثار استاد قوام الدین و استاد غیاث الدین شیرازی :

مسجد گوهرشاد: این مسجد در مشهد و از مجموعه بناهای آستان قدس رضوی است و یکی از معروف ترین بناهای ایران مربوط به قرن 9 هجری است. بنا 4 ایوانی و دارای دو مناره کاشی کاری شده به ارتفاع 39 متر که در طرفین ایوان اصلی جای گرفته است. گنبد رفیع مسجد دارای ارتفاعی حدود 41 متر است.
ابعاد صحن مسجد 52 در 55 متر است که مساحتی حدود 2800 متر را در بر گرفته است، بنا در زمان شاهرخ تیموری و همسرش گوهرشاد بیگم پایه گذاری شده و در ادوار مختلف دارای الحاقاتی است.
مدرسه الغ بیگ: میدان ریگستان نام مجموعه ای تاریخی در سمرقند در ازبکستان است. نام میدان برگرفته از رودخانه خشکیده که تنها ریگ های آن بر جای مانده است اشاره دارد. میدان دارای سه بنای مهم مدرسه الغ بیگ، مدرسه شیردار و مسجد و مدرسه طلاکاری است. مدرسه الغ بیگ به دستور الغ بیگ پسر شاهرخ ساخته شده است. بنایی 4 ایوانی که دارای 4 مناره کوتاه است که حیاطی 4 گوش که در پیرامونش حجره های درس قرار گزفته است. طاق مرکزی بنا 35 متر ارتفاع دارد.
مسجد مولانای تایباد: شهر تایباد شهری مرزی بین ایران و افغانستان است. این مسجد از بناهای زیبای دوره تیموری است. اهمیت آن به خاطر کتیبه زیبای سردر، کاشی کاری معرق و حواشی آن است.
مدرسه خرگرد: در دوره تیموری مدارس به عنوان عمده ترین مکان های توسعه علوم دینی کاملا گسترش یافته و همه مدارس به نمازخانه و جای خواب و سایر لوازم مجهز شدند. مدرسه دارای 4 ایوان و صحنی مربع شکل است، بنا در دو طبقه و با 32حجره و هشت تالار مربع شکل در گوشه ها و دو تالار بزرگ در دو طرف هشتی ورودی با عنوان مسجد و مدرسه ساخته شده است. نمای درونی و بیرونی با کاشی های فیروزه ای و لاجوردی معرق و ترکیب آجر و کاشی ساخته شده است. یکی از مشخصات جالب توجه این مدرسه بادگیر پشت ایوان شرقی است و تماشایی ترین گنبد ها در دو تالار بزرگ مجموعه ورودی قرار دار.

معماری خانه های گیلان

بازمانده های معماری شهری قدیم گیلان هرچند از اصول معماری هم دوره خود در سایر نقاط ایران پیروی میکنند ولی با نگاهی گذرا به آنها می توان تفاوت های ساختاری متاثر از فرهنگ و اقلیم منطقه را دریافت. در زیر به چند نکته در طراحی این خانه ها اشاره خواهیم کرد:

*ساخت بنا روی صفه برای جلوگیری از نفوذ رطوبت،  پنجره های متعدد روبروی هم، کشیدگی شرقی~غربی در پلان و وجود ایوان های و تالار ها در طبقه اول و دوم طرح های این گونه بناها تاثیر پذیری محیط داخلی  را از شرایط محیطی تعدیل و کنترل میکنند.
*برای تهویه بهتر فضای زیر خانه و کاهش رطوبت انتقالی از کف، گربه رو هایی در صفه ها ایجاد میکنند.
*از جمله تزیینات این بناها در گذشته استفاده از تزیینات بر روی چوب که از مصالح عمده بومی منطقه بوده است بخصوص روی سرستون ها و سرتیرها با الگوهای معماری محلی را میتوان اشاره کرد.
*از مصالح و تزیینات در این منطقه میتوان به آینه کاری، گچ کاری، استفاده از آجر قرمز اشاره داشت.
*مسیرهای ارتباطی و دسترسی به اتاق ها از طریق راهرو های سه طرف بنا و یا دور تا دور بنا میسر میشد که به این راهرو ها غلام گردش میگفتند.
*فرم بناهای قدیمی گیلان اکثرا دارای فرم و پلانی متقارن دارند و چیدمان اتاق ها به صورتی است که بیواسطه به هم ارتباط دارند و بازشوهای روبروی هم به کوران هوا کمک شایانی میکنند.
*سیستم سازه ای خانه های منطقه اکثرا دیوار باربر بوده و مصالح عمده آنها آجری بوده است در برخی نقاط دارای ضخامتی 70 تا 80 سانتیمتری بوده اند.
*تیرهای پوششی سقف از چهارتراش های نراد هستند.
*بیشترین بازشوها در جنوب خانه ها برای دریافت نور بیشتر سازماندهی میشدند.
*اغلب خانه ها در دو طبقه به صورت برونگرا طراحی شده اند و جانمایی بناها در درون سایت ساماندهی شده اند و اکثرا ارتباط مستقیم با گذر ندارند.
*بام تمامی خانه ها به صورت شیب دار طراحی شده و جنس آنها از چوب و سفال است که از داخل همگی مسطح و تخته کوبی شده اند.

برگرفته از مجله معمار شماره 65

نکاتی از کتاب مقررات ملی ساختمان

*روشنایی راه پله ها و فضاهای مشترک در ساختمان هایی با بیش از دو واحد مسکونی که مقدار روشنایی طبیعی در آن کمتر از ۱۱ لوکس باشد،باید در تمام ساعات شبانه روز توسط نور مصنوعی تامین شود.
*کلیه دهانه های هوای دریافتی از بیرون و دهانه ی تخلیه هوا باید سالانه دو بار بازرسی شوند.
*صافی های هوای دریافتی از بیرون یا تخلیه هوا باید سالانه حداقل دوبار و در موارد حساس و در محیط های دارای هوای آلوده هر ماه بازرسی شوند.
*پلنوم هوا و کویل های سرمایی و گرمایی باید سالانه حداقل دوبار بازرسی شوند.
*تجهیزات موتورخانه از مصرف کنندگان عمده انرژی در بخش ساختمان بوده و عدم عملکرد صحیح آنها می تواند سبب افزایش مقدار مصرف سوخت و انتشار گازهای آلاینده بیشتر شود.از این رو به منظور صرفه جویی در مصرف انرژی و کاهش آلودگی محیط زیست،موتورخانه نیاز به بازرسی و کنترل ادواری و در صورت لزوم تعمیریا تنظیم تجهیزات آن دارد.
*هر نرده و حفاظی باید از نظر استحکام و مقاومت و ایمنی کنترل شده و در زمان بهره برداری در برابر بارهای وارده مقاومت لازم را داشته باشد.
*روشنایی راه پله ها و فضاهای مشترک در ساختمان هایی با بیش از دو. واحد مسکونی که مقدار روشنایی طبیعی در آن کمتر از ۱۱ لوکس باشد،باید در تمام ساعات شبانه روز توسط نور مصنوعی تامین شود.
*کلیه دهانه های هوای دریافتی از بیرون و دهانه ی تخلیه هوا باید سالانه دو بار بازرسی شوند.
*صافی های هوای دریافتی از بیرون یا تخلیه هوا باید سالانه حداقل دوبار و در موارد حساس و در محیط های دارای هوای آلوده هر ماه بازرسی شوند.
*پلنوم هوا و کویل های سرمایی و گرمایی باید سالانه حداقل دوبار بازرسی شوند.
*تجهیزات موتورخانه از مصرف کنندگان عمده انرژی در بخش ساختمان بوده و عدم عملکرد صحیح آنها می تواند سبب افزایش مقدار مصرف سوخت و انتشار گازهای آلاینده بیشتر شود.از این رو به منظور صرفه جویی در مصرف انرژی و کاهش آلودگی محیط زیست،موتورخانه نیاز به بازرسی و کنترل ادواری و در صورت لزوم تعمیریا تنظیم تجهیزات آن دارد.
*کولر های گازی باید در شرایط آب و هوایی معتدل سالانه یک بار در شروع فصل گرما و در مناطق آبو هوایی گرم و مرطوب هر سه ماه یکبار بازبینی گردند.
*بازبینی دودکش ها، کلاهک خروجی دود و اطمینان از باز بودن مسیر خروج دود و تمیز کردن آن باید در مورد بخاری ها سالی یک بار صورت گیرد.
*کولرهای آبی بایستی سالانه حداقل سه بار مورد بازبینی قرار گیرند و در صورت لزوم قطعات معیوب تعویض گردند.
*بازرسی تاسیسات لوله کشی بایستی حداقل سالانه یک بار صورت گیرد به صورتی که کلیه لوله ها، اتصالات، و شیرآلات بازدید و در صورت لزوم تعمیر و یا تعویض گردند.

اصول تهویه طبیعی در ساختمان

شکل ساختمان همراه با موقعیت ورودی های تهویه طراحی شده روش های تهویه طبیعی را تحت تاثیر قرار میدهند. سه روش تهویه طبیعی وجود دارد که این سه روش عبارتند از:
*تهویه یک طرفه
*تهویه عبوری
*تهویه مکشی

تهویه از یک سمت:
 این نوع تهویه بر دهانه ورودی یک جهت از چهاردیواری یا محوطه تاکید دارد به طوری که هوای تازه از یک طرف وارد شده و از همان طرف خارج میشود، در این روش تهویه مطبوع بستگی به ابعاد و مساحت ورودی هوا و همچنین فاصله عمودی بین ورودی ها دارد.
تهویه عبوری:
تهویه عبوری موردی است که هوا بین دو سمت ساختمان توسط اختلاف فشار باد در بین دو سمت جریان می یابد. هوای تهویه از سمت رو به باد به سمت پشت به باد در جریان است.
تهویه مکشی:
تهویه مکشی حالتی است که هنگامی که هوا میوزد بین دو جهت از پوشش ساختمان بوسیله اختلاف فشار باد القا شده در بین دو جهت بوجود می اید

نکاتی از کتاب تهویه طبیعی

اصول طراحی فضای بیرونی
اقلیم گرم و خشک:در اقلیم گرم وخشک ،زمین بایر،سنگفرشها و دیوارهای مجاور بسرعت دما را بالا برده،هم درخشندگی آزاردهنده ایجاد می کنند و هم گرما را به سمت ساختمانها باز می تابانند.
سایه گاه:استفاده روزانه از فضاهای بیرونی تنها هنگامی ممکن است که آنها
در سایه قرار گرفته باشند.
*دیوار:دیوارها توان مقابله با بادهای گرم و غبار آلود را دارند.همچنین قادرند میان باغ یا فضای خصوصی بیرونی و شرایط اقلیمی نامطلوب محیط خارجی،خلوت و تمایز فیزیکی پدید آورند.
*طراحی حیاط مرکزی:حیاط مرکزی خنک ترین بخش ساختمان بوده،گرمای اتاقهای همجوار را جذب می کند.حیاط مرکزی سایه دار به همراه معماری منظر،پیوستاری مطلوب از فضای درونی زندگی یا کار را پدید می آورد.
*سرمایش تبخیری:آب،هرچقدر هم کمیاب باشد،اما بازهم در اقلیم گرم موهبتی است.اثر فیزیکی تبخیر امری طبیعی است،اما تاثیر روانشناختی آب فوق العاده است.
*انتخاب گیاه:از انجا که زمین بایر بازتابی خیره کننده را باعث می شود،ضروری است مناطقی سبز را داشته باشیم تا چشمها آسوده تر شود.میتوان برای پوشاندن دیوار،حصار ویا دیگر اهداف از گیاهان رونده استفاده کرد.
*فضاهای بیرونی عمومی:بطور کلی اصول طراحی فضاهای بیرونی در مناطق خصوصی و عمومی یکسان است.فضاهای بیرونی بایستی محصور و درونگرا بوده،معماری منظر سنجیده ای داشته،با آب و سایه خنک شوند.
*طراحی محیط بیرونی در نواحی گرم و مرطوب:اصول طراحی از این قرارند:
۱_عدم وجود دیوارهای حصاری:چنانچه ضروری است ملکی متمایز شود،باید از حصارهای متخلخل یا نرده ای استفاده کرد که جلوی دید و نه حرکت هوا را بگیرد.
۲_طراحی باز:نیاز به نسیم،طراحی حیاط مرکزی یا عدم همجواری راستاهای طولانی ساختمان با خیابان را لازم می کند.
۳_سایه گاه:افرادی که در فضای ازاد به کار،تفریح یا استراحت می پردازند،نیاز دارند در برابر آفتاب حفاظت شوند.
۴_سبزینگی:درختان سایه دار بایستی اولویتی برجسته در طراحی فضای مفید روباز داشته باشند.
۵_سر پناهی در برابر باران:از آنجا که در نواحی گرم و مرطوب رگبارهای بارانی بسیار زیاد هستند،بایستی از ایوانهای سراسری استفاده کنیم.
۶_فضاهای باز عمومی:معمولا فضاهای باز نامحفوظ در نواحی گرم و مرطوب بصورت سبز هستند.

نکاتی از کتاب طراحی اقلیمی

*قراردادن کف ساختمان روی زمین جهت تبادل حرارتی با زمین:برای حفظ حرارت خورشیدی در زیر کف بنا و جلوگیری از نفوذ آن به خارج، دقت در طریقه نصب عایق حرارتی لازم است.عایق حرارتیرا می توان در مجاورت کرسی چینی و به صورت افقی نصب کرد.
*جهت فراهم نمودن آسایش افراد می توان داخل ساختمان را به دو قسمت سرد و گرم تقسیم نمود.اگر بعضی از قسمتهای ساختمان کمتر استفاده می شوند و یا مورد استفاده فصلی دارند،آن قسمتها را می ت‌ان از نواحی گرم ساختمان جدا کرد و در نتیجه با صرف انرژی کمتری آسایش را فراهم نمود.حتی قسمتهای مسکونی دائم نیز احتیاجی ندارند که همگی دارای یک درجه حرارت باشند.
*در خانه های دوبلکس جلوگیری از جابه جایی هوا در بین طبقات جهت فراهم نمودن شرایط آسایش لازم است.
*در فضاهای دوطبقه،هوای گرم به زیر سقف صعود می کند و فضای مسکونی در طبقه ی اول تا ۶ فوت از کف(۸۳|۱) نسبتا سرد خواهد بود.
طراحی پلان آزاد جهت استفاده از تهویه:
با استفاده از دریچه های تهویه بر روی دیو‌ارهامی توان خصوصی بودن اتاقهارا حفظ کرد و در عین حال احساس ارتباط با خارج را نیز فراهم نمود.
نباید جلو جریان نسیم که از یک پنجره وارد ساختمان و از پنجره دیگری خارج می شود را با دیوار یا قرار دادن لوازم دیگر مسدود کرد،زیرا با این عمل جریان تهویه طبیعی در خانه کاهش خواهد یافت.نصب پنجره هایی با شیشه های کدر و درها و دیوارهایی که روی آنها دریچه های تهویه هوا نصب شده است در عین اینکه مانع از اشراف اطاقهای می شوند،جریان هوا را مسدود نمی کند.
بهترین حالت جهت تهویه در صورتی است که عرض خانه به اندازه عرض یک اتاق باشد.
ایوان و گاراژ مانند قیفی جریان هوا را به داخل هدایت می کنند.
*ایجاد فضای عمودی جهت تهویه هوا:
اگر باد در داخل ساختمان نوزد،هوای گرم در داخل بناروبه بالا صعود کرده و جریان خواهد یافت.اگر ارتفاع اتاقها زیاد باشد و یا ارتباط بین طبقات برقرار باشدهوا جریان خواهد یافت.
قرار دادن راه پله در وسط خانه جهت تهویه عمودی ساختمان بسیار موثر خواهد بود به شرط آنکه محوطه راه پله محصور نشده باشد.
*استفاده از عایق حرارتی در پوسته ساختمان جهت مقاومت در برابر جریان حرارت:
تمام مصالح ساختمانی تا اندازه ای در مقابل انتقال حرارت مقاوم هستند.ولی این مقاومت در اکثر این مصالح به اندازه کافی نیست.لذا عایقهای مناسب حرارتی در داخل یا روی سطح آنها معمولا نصب می شود.
در هر زمان یا هر مکانی که درجه حرارت محیط از درجه حرارت آسایش انسان کمتر باشد استفاده از عایق حرارتی ضرورت دارد.
به طور کلی در هر نقطه ای از ساختمان که تبادل حرارتی وجود دارد باید عایق نصب شود.

نکات مبانی نظری معماری

*بهترین روش برای مقاوم سازی ساختمان در مقابل حوادث طبیعی استفاده از سیستم معماری اکوتک یا معماری منطبق با اقلیم است.
*نیروی باد به عنوان نیروی افقی در محاسبات محسوب میگردد و هنگامی که باد به صورت عمودی بر یک ساختمان اثر میکند دیوارهای مقابل باد تحت فشار مثبت و دیوارهای پشت به باد تحت فشار منفی یا مکش قرار میگیرند.
*طراحی پایدار بر اصول زیر استوار است:
توجه به آینده
کیفیت گرایی و الگو گرایی
توجه به طبیعت
دوری از اسراف
*مفهوم معماری اصیل آن نوع معماری است که نتیجه برخورد انسانها با محیط در طول دوران مختلف است و موجب یک معماری مطلوب و متناسب با محیط زندگی و فضای فرهنگی میگردد.
*بی توجهی به تناسبات ارتفاعی ساختمان های همجوار نسبت به یکدیگر سبب گرم شدن هوای مراکز تجمع ساختمان های بلند، افزایش آلودگی ها، اشراف و بهم خوردن حریم ها و اختلال در جریان هوا خواهد شد.
*استفاده از هشتی دلیل اقلیمی ندارد و بیشتر تابع عوامل فرهنگی و سلسله مراتب معماری است.
*شاه نشین به فضای مهم تر گفته میشود که میتواند فضایی مستقل یا قسمتی از فضای دیگری باشد.
*آب مهمترین عامل در طراحی معماری خانه های ایرانی بوده است همینطور آب و حرکت آن مهمترین عامل شکل گیری طرح باغ های ایرانی بوده است.
*الگوی بیشتر خانه های سنتی ایران مخصوصا مناطق کویری حیاط مرکزی است، خانه هایی با حیاط محصور و میانی مطلوب ترین ترکیب و فرم برای تعدیل شرایط حاد اقلیمی در این مناطق بوده است.
*پنج ضلعی منتظم نماد طبیعت: اثیر، آتش، هوا، آب، زمین بوده و یادآور حواس پنج گانه است.
*دوازده ضلعی منتظم نماد اولین عدد بی نهایت و یادآور دوازده مخرج بدن انسان است.
*مربع شکل زمینی و نماد عالم ماده و دایره نماد آسمان است.
*سر منشا معماری سنتی ایران برگرفته از سنت های الهی و مفاهیم مقدس اسلامی است و در سنت اسلامی مفاهیمی چون پویایی و تحول که موجب تکامل معماری در دوره های مختلف زمانی شده است.

نکات عمومی درک منظر

*تهران را با درختان بیشمار چنار در گذشته معروف بوده است تا آنجا که تهران را چنارستان می نامیدند و این عنوان را پیتر دولاواله ایتالیایی در بازدید خود از تهران در زمان صفویه به این شهر داد.
*درختان کنار، کهور، کرت، نخل و ابریشم از درختان مورد استفاده در مناطق جنوبی کشور است بویژه از نخل در باغ ها و خانه های مسکونی این مناطق به وفور استفاده میشود.
*باغ مزارها نوعی از باغ بوده که غالبا بخشی یا تمام عرصه باغ به مزار اختصاص می یافت، شاید بتوان گفت که توجه به بهشت و توصیفی که از آن شده است در پیدایش این نوع باغ موثر بوده است، بر اساس اسناد موجود باغ مزارها از دوره ایلخانان به بعد مورد توجه قرار گرفته است.
*از باغ های تبریز میتوان به باغ شاه گلی یا ایل گلی باغ فتح آباد، هشت بهشت تبریز، باغ عشرت آباد، باغ شمال و باغ صفا اشاره کرد.
*کن یینگ به عنوان یکی از افراد پیشرو در طراحی ساختمان های اکولوژیک و ترکیب معماری با طبیعت شناخته میشود آسمان خراش های سبز و برج باغ ها از جمله طراحی های ایشان بشمار می رود.
*از جمله خصوصیات کلی باغ های ژاپنی می توان به موارد زیر اشاره کرد:
طبیعت اساس الهام باغ های ژاپنی است آنها سعی داشتند تصویر کوچکی از طبیعت بزرگ در باغ های کوچکشان نمایش دهند/دیدگاه ژاپنی ها به طبیعت تحت تاثیر تفکرات بودا بوده است/طرح باغ های ژاپنی ترکیب ساده ای از آبگیر ها نهرها و جزیره ها را شامل می شده است/سنگ ها نقش بسیاری در ترکیب باغ های ژاپنی داشته است/باغ های ژاپنی جنبه رمزگونه و یا سمبلیک داشته است/باغ های ژاپنی مانند باغ های ایرانی بیشتر در کنار قصر ها و مقابر ایجاد می شده است.
*در مورد باغ های چینی باید گفت که طبیعت و معماری را چینی ها در هم ادغام شده میدیدند و این دو را مکمل هم قرار می دادند.

نکاتی از کتاب تهویه طبیعی در ساختمانها

*:هواکش ها وسیله ای هستند که برای مهار باد و هدایت هوای تازه به درون ساختمان طراحی شده اند.هواکش ها مخصوصا  در ساختمان های حجیم یا محدوده های محصور شده ساختمان ها موثر هستند و امکان نفوذ هوای ورودی در داخل فضا را فراهم می کند.
*برجهای بادی از جمله عناصر ساختمانی هستند که به منظور استفاده از پتانسیل باد طراحی می شوند.در مناطق خشک ،برج بادی،یک سیستم سرمایش منفعل مهم است که از دوران باستان وجود داشته است.

*عناصر ونتوری همانند هواکش های سقفی،معمولا مسیرهای خروجی سقفی هستند.عناصر ونتوری می توانن  به گونه ای طراحی شوند که مستقل از جهت باد حرکت کنند.
*از مزیت دودکش ها این است که آنها شیوه ای موثر در استفاده از رانش حرارتی و باد می باشند.
*نماهای دوپوسته ،سیستمی است که دارای نوعی پوشش شیشه ای ثانویه می باشدکه میتواند در هنگام روز،نور را به فضاهای داخلی ساختمان هدایت نماید و  همچنین بازده انرژی را بهبود بخشد.فضای خالی میان دو پوسته نما، فضای چندانی را اشغال نمی کند.
*آتریوم فضایی با سقف های شفاف است،که الگویی متداول در مرکز ساختمانهای دارای پلان عمیق است که جهت تامین نور و دید مناسب برای فضاهای محصور ساختمان بکار میرود.
*محفظه های تهویه،به عنوان فضاهایی با هدف اولیه توزیع یا انتقال هوای تهویه تعریف می شود.کاربرد معمول آن به عنوان کانال تامین هوا،دریافت کننده هوای خارج و توزیع کننده آن به بخش های داخلی ساختمان است.
*کانال های جاسازی شده،کیفیت های مشابه محفظه های تهویه را دارند ولی برخلاف محفظه های تهویه،بیشتر سطح کانالها، با زمین تماس دارند.این مسئله،این امکان را فراهم می سازد که از جرم حرارتی در دیواره های کانال و زمین اطراف برای گرمایش و سرمایش منفعل استفاده می شود.کانالهای جاسازی شده همراه با برج بادی در طول هزاران سال در نواحی گرم به خصوص در کشورهای اطراف خلیج فارس به کار برده شده اند.
*بازشوهای تهویه در نما:خروجی های تهویه در نمای خارجی تنها به منظور تامین  تهویه ورودی یا خروجی طراحی شده است.بناباین متمایز از پنجره ها هستندو برای هدفهای دیگر از قبیل تامین روشنایی روز و دید به بیرون(و دید به داخل)استفاده می شوند.
*اجرای سیستم های تهویه طبیعی:اجرای سازنده،بخش های حیاتی سیستم تهویه طبیعی محسوب می شوند.این اجزا از عناصر شاخص متمایز هستند و به فضای کمتری نیاز داشته و بر روی معماری ساختمان،تاثیر کمتری دارند.اجزای سازنده در سیستم تهویه طبیعی میتوانند به سه روش مختلف سازمان دهی شوند:۱_مطابق با میزان یک‌پارچگی ۲_مطابق با اینکه یک یا چندین عمکرد را انجام میدهند۳_مطابق با منحصر به فرد بودن برای سیستمهای تهویه طبیعی

نکاتی مهم درباره تمدن ، هنر و معماری یونان

۱_تمدن اروپایی مفاهیمی چون وطن پرستی،آزادی خواهی،پیروی از عقل،آموختن و عشق به زیبایی را از یونان به ارث برده است.
۲_تکامل،تغییر و تحمل از خصوصیات هنر و معماری یونانی به شمار می آید.
۳_آثار هنری تمدن یونان بر سه پایه است:۱)انسان ۲)عقل ۳)طبیعت
۴_تمدن یونان با تاسیس دولت شهرهای کوچک«پلیس ها»شکل گرفت.
۵_برای شناختن هنر یونان از سه منبع میتوان استفاده کرد:۱_خودآثار ۲_کتیبه های رومی ۳_نوشته هایی که آثار و بناها به دقت تشریح می کردند.
۶_سنتوری(صفحه مثلثی شکل بالای معابد)که در معماری یونانی استفاده شده است،تکامل یافته تریلیت می باشد.
۷_یونانی ها برخی اجزا،چون ستونها را غلط می ساختند تا درست دیده شوند(استفاده از پرسپکتیو معکوس)

*نکاتی مهم در خصوص تمدن،هنر و معماری روم:
۱_رومیان نخستین ملتی بودند که به مدون کردن وقایع مملکت خود و ممالک همجوار
۲_آثار رومیان فقط در هنر معماری خلاصه نمی شود بلکه آثار بیکرانی از شعر و فلسفه و یادداشتهای کوچک حتی بیشتر از هنر معماری معرف تمدن درخشان روم است.
۳_معماری رومیان عمدتا متاثر از معماری اتروسک و یونان باستان است.
۴_از آنجا که امپراطوری روم خارج از تعصبات ملی بود،براحتی هنر و تمدن روم متاثر از نکات مثبت تمدن های قبل و همزمان خود بود به گونه ای که آثار هنر مصر،ایران،یونان،خاور نزدیک و اتروسک را به طور منظم می توان در تمدن روم یافت.
۵_معماران رومی از سنگ مرمر برای تزئین بنا استفاده می کرده اند.در برخی موارد ضخامت سنگ را به قدری نازک انتخاب می کرده اند که بسیار شبیه به کاغذ دیواری بود.
*مقایسه معماری یونانی و رومی:
۱_یونانی ها از سنگ تراشیده استفاده می کردند در حالیکه  رومیان از بتن که مخلوطی از شن،ماسه،سنگ و ملات بود استفاده می کردند و از اولین کسانی هستند که سنگ را به مقاصدی استفاده کرده اند.
۲_
۲_فضای داخلی بناهای رومی بسیار بزرگ و عظیم تر از بناهای یونانی بودندو به همین جهت معماری روم به معماری فضاسازانه شهرت دارد.
۳_رومی ها برخلاف یونانی ها ادبیات غنی،تاریخ،تئوری فلسفی و یا نقد هنری قابل توجهی در اختیار نداشتند.
۴_معماری یونانی مستقیم الخط و معماری رومی قوسی بود.
۵_معماری روم درونگرا است،در حالی که معماری یونان برونگرا بوده است.

تست اقلیم

*آب در بین مواد و مصالح معمول دارای بیشترین ظرفیت حرارتی است، در اقلیم هایی که دارای رطوبت و آب هستند اختلاف ببن دمای روز و شب کم است.
*سیستم های خورشیدی به دو نوع فعال و غیر فعال تقسیم می شوند، سیستم غیر فعال یعنی بهره گیری از اندام های معمول ساختمان جهت جذب حداکثری نور خورشید است، سیستم فعال خورشیدی با کمک عناصری چون گردآورها یا کلکتورها و یا سلول های فتوولتایک که اجزایی جدا از ساختمان هستند را شامل می شود.
*در اقلیم های گرم و خشک عدم بکارگیری عناصری که جاذب گرمای خورشید هستند مانند بام های وسیع تخت و سطوح تیره و یا پنجره های وسیع کمک فراوانی به کاهش دمای داخلی خواهد کرد.
*باد همیشه از مناطق پر فشار به مناطق کم فشار می وزد، نواحی سرد با رطوبت نسبی بالا منطقه پر فشار و نواحی گرم با رطوبت نسبی پایین منطقه کم فشار محسوب می شود.
*در کوهستان باد از مناطق دامنه ای که در سایه قرار دارند در طول روز از پایین به بالا می وزد و در شب برعکس عمل می کند.
*در طول روز خشکی از دریا گرم تر است پس باد از دریا به سمت خشکی می وزد و در شب این عمل برعکس می باشد.
*هر چقدر مصالح دیوار دارای ظرفیت حرارتی بالاتری باشد انتقال حرارت در آن پایین تر است.
*هر چقدر اختلاف دما در دو طرف دیوار بیشتر باشد انتقال حرارت بیشتری وجود خواهد داشت.
*در اقلیم معتدل و مرطوب باید به دنبال مصالح دارای حداقل ظرفیت حرارتی باشیم تا تبادل دمای داخل و خارج به حداکثر برسد.
*جهت خنک شدن هوا میتوان از فواره آب استفاده کرد، آب بوسیله فواره تماس بیشتری با هوای اطراف خواهد داشت و به همین جهت موجب خنک شدن هوا خواهد شد.
*در مناطق سرد باید تمهیداتی صورت داد تا گرمای ایجاد شده در فضای داخل به خارج منتقل نگردد لذا باید عایق حرارتی را به سمت خارج تنظیم کرد.
*در مناطق گرم و خشک باید تمهیداتی صورت داد تا گرمای خارج کمتر وارد محیط داخل گردد به همین خاطر لایه عایق حرارتی به سمت داخل اجرا میگردد.
*درختان خصوصا برگ پهنان از جمله عوامل ایجاد رطوبت در یک اقلیم هستند لذا در تغییر شرایط آب و هوایی یک خرد اقلیم دخالت دارند.